21 maja 2012
Wiktora i Tymoteusza
Cmentarz nr 123 Łużna-Pustki położony jest na skraju wsi Łużna na wzgórzu 449 w lesie bukowym "Pustki".
 
Zajmuje powierzchnię 2.92 ha i należy do największych cmentarzy zrealizowanych przez Kriegsraber - Abteilung. W ewidencji austriackiej zwany "Pustki - Hohe".
 
Pustki to wzgórze ofiarne Polaków, którzy walczyli w mundurach armii zaborczych, lecz oddali swe młode życie dla Polski.
Cmentarz mieści 875 grobów z czego 829 pojedynczych i 46 rządowych w których pochowano 1201 żołnierzy z tego 574 nieznanych. Poległych pochowano grupowo , przede wszystkim według przynależności państwowej, a w przypadkach gdy to było niemożliwe do ustalenia - dokonano podziału na poszczególne formacje wojskowe austro-węgierskie i niemieckie.

Każda pojedyncza grupa mogił , jak gdyby osobny cmentarz na tym wielkim cmentarzu otrzymała skromny pomnik i zbliżone do naturalnego parku zadrzewienie. Wijąca się serpentynami droga uzupełniona schodami w szczególnie stromych miejscach, tak prowadzi na szczyt wzgórza, że przechodzi obok każdej grupy mogił kończąc się na platformie gdzie pozostały fundamenty kaplicy cmentarnej. /drewniana kaplica w 1985 roku spłonęła.
 
Kronika Akcji o cmentarzu tym wspomina wojenno-historyczne znaczenie gwałtownych walk na wzgórzu "Pustki" i wielką liczbę poległych.
Był to powód stworzenia miejsca pamięci o szczególnym wyrazie. Nałożyło to trudne
i odpowiedzialne zadanie na projektantów i twórców cmentarza, którzy dodatkowo inspirowani byli niezwykłym urokiem otaczającego krajobrazu i rozległego widoku ku południowej stronie.
 
Cmentarz jest otoczony parkanem drewnianym z kamiennymi słupkami. Brama cmentarna została wykonana z kamienia łamanego. Brama ta swym oddającym nastrój dostojeństwem , przygotowuje odwiedzających do wzniosłej powagi, należnemu temu ogromnemu cmentarzowi. Po wejściu na cmentarz w osi bramy cmentarnej znajduje się katafalk. Po prawej stronie kwatery z niemieckimi poległymi, znajdują się mogiły nieznanych poległych, wznosząc się stopniowo na stoku, ku budowli w kształcie groty. Pamięć nieznanych przywołuje napis;

W życiu rozdzieleni -
Śmiercią połączeni -
Nikt nie zna ich imienia
Przyjaciele i wrogowie.
Kim byli, co znaczyli,
Zgasło, minęło
Jedno pozostało pewne:
Ich wierność!

Duża stratą dla tego pięknego cmentarza było zniszczenie przez pożar drewnianej unikatowej w skali Europy Kaplicy cmentarnej - gontyny.
 
Kaplica ta w całości drewniana spoczywająca na kamiennym tarasie była dziełem inżyniera landszturmu Dusana Jurkowica. Wnętrze kaplicy potraktował budowniczy ze szczególną starannością. Wykonane w najczystszym stylu płaskorzeźby i bogato rzeźbiona, częściowo polichromowana, drewniana obudowa pokrywała sufit i ściany. W Środkowej części, naprzeciwko wejścia, znajdowała się naturalnej wielkości rzeźba Chrystusa dźwigającego krzyż - dzieło rzeźbiarza Żaka. Nad nią była umieszczona inskrypcja
 
Nie lękajcie się
Sądu Swego Pana
Wy, z więńcem żwyciężcy na skroni
I pożuczcie bojaźń wszelką
Bowiem wysoko ceni Pan
Śmierć
Wiernych żołnierzy
 
Brak tej wspaniałej - unikatowej gontyny jest przyczyną zmiany wyglądu i charakteru dzisiejszego cmentarza, natomiast uszkodzone w wielu miejscach przez ogień artyleryjski drzewa znajdujące się wewnątrz cmentarza, podkreślają nastrój wojenny tego niezapomnianego, wzniosłego miejsca, przywodząc na myśl zmagania poległych bohaterów.

źródło: luzna.iap.pl